Китоб ўқинг

Чин ҳикматга қоришади ҳар эзгу ўйлар,
Туйғу қалбга кирар оқиб, сиз китоб ўқинг.
Саҳифалар тўлиб туриб,
мубтало айлар,
Ёришган ҳар кўнгил гўзал, юз китоб ўқинг.

Тонг юзига ёғду сочар  саҳий бу офтоб,
Ошно бўлиб зиё-нурга хўб китоб ўқинг.
Қалбингиз ҳам жило сочсин мисли моҳитоб,
Айлансин деб сўзлар дурга, кўп китоб ўқинг.

Қорачиқда мавжланади тасаввур – уммон,
Ирфон ичра шон-шарафга тенг китоб ўқинг.
Оламаро тўфонлардан чиққайсиз омон,
Юксакларга парвоз этиб, минг китоб ўқинг.

Муслима ҲАМРОЗ
10.10.2026 йил

ТАҲРИР
Муслима Ҳамрознинг “Китоб ўқинг” шеъри анъанавий шарқона оҳанг ва панд-насиҳат яъни, дидактика руҳида ёзилгандек туюлса-да, унинг замирида инсоннинг руҳий озодлиги, онг ости олами ва космик фикрлаш билан боғлиқ бўлган кучли бадиий-фалсафий ҳамда модерн жиҳатлар яширинган.
Шеърнинг бадиий-фалсафий ва модерн табиатини қуйидаги мезонлар асосида изоҳлаш мумкин:
1. Интеллектуал Эстетизм ва Фикр Модернизацияси
Анъанавий ўзбек шеъриятида китоб кўпинча шунчаки «билим манбаи» ёки «ахлоқ одоб таянчи» сифатида талқин этилади. Муслима Ҳамроз эса бу тушунчани модерн фалсафа даражасига олиб чиқади:
«Хаёлотда уйғонади не эзгу ўйлар» — Муаллиф китобхонликни механик жараёндан импрессионистик ҳолатга кўчиради. Хаёлот ва ички туйғунинг уйғониши — инсон ички оламининг модернизациясидир.
Китоб ўқиш — шунчаки саводхонлик эмас, балки «кўнгил ёришиши» яъни, маърифий экстаз ва қалбнинг «жило сочиши» деб баҳоланади. Бу инсон капитали ва ички гўзалликни биринчи ўринга қўювчи замонавий гуманизм фалсафасига жуда яқин.
2. Метафораларнинг Кенг кўламлилиги (Космизм ва Уммон концепцияси)
Модерн шеъриятга хос бўлган макон ва вақт чегараларини бузиш, метафораларни глобаллаштириш ушбу сатрларда яққол кўринади:
«Қорачиқда мавжланади тасаввур – уммон» — Бу шеърнинг энг гўзал модерн ташбеҳларидан биридир. Инсоннинг кўз қорачиғи ичига бутун бир тасаввур уммонининг жо бўлиши — микрокосм (инсон) ва макрокосм (коинот – уммон) нинг бирлашувидир. Бу сюрреалистик ва чуқур фалсафий тасвир.
«Оламаро тўфонлардан чиққайсиз омон» — Бу ерда китобхонлик глобал миқёсга чиқарилади. «Тўфонлар» — XXI асрнинг ахборот хуружлари, маънавий инқирозлари ва глобал муаммолари рамзидир. Муаллиф китобни инсониятни ҳалокатдан қутқариб қолувчи ягона «Нуҳ кемаси» сифатида тақдим этади.
3. Сўзнинг Трансформацияси (Алкимёвий фалсафа)
«Айлансин деб сўзлар дурга…» — Модернизмда сўз шунчаки мулоқот воситаси эмас, у илоҳий ва сеҳрли кучга эга бўлган субстанциядир. Сўзнинг дурга айланиши — метафорик трансформация бўлиб, у инсон нутқи ва тафаккурининг энг олий нуқтага чиқишини англатади.
4. Ритмика ва Сонлар Градацияси (Таркибий Модерн хусусият)
Шеърнинг бадиий қурилишида ҳам ўзига хос мантиқий ва фалсафий ривожланиш бор. Муаллиф ҳар бир банднинг охирида сўз ўйинлари ва сонлар градациясидан фойдаланган:
1-банд: «…юз китоб ўқинг» 100 та китоб ўқиш, шунингдек, «юз» сўзи бу ерда кўнгил гўзаллашган сари инсоннинг юзи, чеҳраси ҳам китобга айланиши, яъни «юзта китоб ўқиш» ва «юз китоб ўқинг» маъноларидаги ийҳом санъатини ҳосил қилган.
2-банд: «…кўп китоб ўқинг» Бунда сондан сифатга ўтиш кўринади.
3-банд: «…минг китоб ўқинг» кўзлари орқали юксалиш, чексизликка интилиш ифодаланган.
Бу градация инсон камолотининг босқичма-босқич юксалиб боришини кўрсатувчи фалсафий концепциядир.
Муслима Ҳамроз “Китоб ўқинг” номли шеърида мумтоз вазн ва оҳанг ичига замонавий инсоннинг руҳий эҳтиёжларини жойлай олган. Шеърнинг бадиий-фалсафий модерн хусусияти шунда кўринадики, китоб ўқиш шунчаки дидактик ўгит эмас, балки инсоннинг ўз ички коинотини кашф этиши, глобал бўҳронлардан омон қолиши ва руҳан юксакларга парвоз қилиши яъни, юксалиши  учун ягона имконият сифатида фалсафий асослаб берилган.